Troi a throi

vortexdiagram2 Fe fydd angen dwy botel blastig fawr, wasier a thamaid o dâp ar gyfer hyn.

Rhowch ddŵr yn un o’r poteli nes ei fod tua ¾ llawn.

Gosodwch y wasier ar ben y botel.

Yna rhowch y botel arall ar ei ben fel bod y ddau ben yn cyffwrdd.

Glynwch yddfau’r poteli wrth ei gilydd gyda’r tâp yn ofalus fel bod y wasier yn aros yn ei le ac nid yw’r dŵr yn dianc.

Gyda’r botel llawn uwchben, trowch y poteli yn gyflym mewn siâp cylch am dipyn. Sefwch y poteli ar fwrdd.

Pa siâp mae’r dŵr yn ei wneud?

Sbiral sy’n chwyrlio’n gyflym yw fortecs, hylif neu nwy yn cylchdroi o gwmpas ei ganol. Gwelwn fortecsau o ein cwmpas trwy’r amser: mae dŵr yn mynd lawr twll y plwg, tornados a chorwyntoedd i gyd yn esiamplau da.

Pan fydd y plwg yn cael ei dynnu allan o fath mae disgyrchiant yn tynnu’r dŵr i lawr y twll. Ond ar yr un pryd, mae aer o’r pibellau o dan yn gwthio i fyny i geisio dianc. Mae’r ‘brwydr wrth dwll y plwg’ yma yn ei olygu nid yw’r aer neu’r dŵr yn gallu llifo’n hawdd nes bod symudiad chwyrlïol yn cael ei greu. Fortecs yw’r ffordd fwyaf effeithlon i ddŵr symud i lawr twll y plwg oherwydd mae’n meddwl bod y dŵr troellog yn gallu cwympo trwy’r twll tra bod yr aer yn teithio i fyny’r canol.