Gwneud i bêl hofran

Ceisiwch roi bel ysgafn (mae pel ping pong yn gweithio’n dda) mewn llif o aer sy’n chwythu’n syth i fyny o sychwr gwallt. (Gwnewch yn sicr ei fod ar osodiad oer!) Unwaith i’r bel ‘cydbwyso’ ceisiwch ostwng ongl y llif aer.

bernoulliball

Beth sy’n digwydd i’r bel?

Beth yw’r ongl leiaf gallwch ostwng y llif i nes bod y bel yn disgyn?

Gall gwrthrych cael ei wthio i fyny neu lawr gan symudiad yr aer o’i gwmpas. Os yw’r codiant i fyny’n fwy na phwysau’r gwrthrych (ac unrhyw rymoedd eraill) sy’n tynnu’r cerbyd i lawr, yna fe fydd e’n gallu hedfan!

Gallwch weld grym codiant. Rhowch ddarn o bapur o dan eich ceg a chwythwch ar ei draws. Sylwch fod y papur yn codi.

Roedd diddordeb gan Daniel Bernoulli, mathemategydd o’r 18fed ganrif, mewn gwaed (Roedd e’n feddyg hefyd!). Dangosodd fod wrth i fuanedd hylif gynyddu, mae ei wasgedd yn gostwng. Mae hyn yn wir am aer. Mae gwasgedd is gan yr aer cyflymach uwchben y papur na sydd gan yr aer llonydd o dan. Mae hyn yn meddwl ei fod yn gwthio’r papur i lawr llai na mae’r aer o dan yn ei wthio i fyny ac felly mae’r papur yn codi. Mae symudiad aer o amgylch awyren ychydig yn fwy cymhleth. Mae ongl yr adenydd yn achosi i gyfeintiau mawr o aer i gael eu hallwyro i lawr ac mae cerhyntau chwyrliol o aer o’r enw fortecsau yn cael eu creu. Effaith yr holl lif yma yw bod y gwasgedd uwchben yr aden yn is ac mae grym codiant yn effeithio ar yr awyren.